CERN

Avrupa Parçacık Fiziği Laboratuarı (CERN), İsviçre’nin Cenevre kentinin hemen dışında bulunur ve Fransa ile İsviçre sınırının üzerine denk düşer. Büyük Elektron-Pozitron Çarpıştırıcısı’na (İng. Large Electron-Positron Collider - LEP) ev sahipliği yapan, çevresi 27 km’lik dairesel bir tüneli vardır. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (İng. Large Hadron Collider – LHC) adında, 10-14 TeV enerji aralığında proton-antiproton çarpışmaları üretmesi için geliştirilmekte olan başka bir tesis daha vardır. LHC, çok sayıda üst kuark üretimine olanak tanıyacak ve var olduğu öne sürülen Higgs parçacığının gözlemlenmesi şansı doğuracaktır.

CERN’de bulunan Süper Proton Sinkrotronu (SPS), dünyanın en büyük proton sinkrotronlarından biri olup, 450 GeV enerjilere ulaşır.

CERN’deki bir diğer başlıca tesis ise 1971 yılında işletilmeye başlanan ilk proton-proton çarpıştırıcısı olan Kesişen Depolama Halkaları’dır (İng. Intersecting Storage Rings - ISR). Demet başına 31 GeV’lik maksimum proton enerjisine sahiptir.

Dizin

Parçacık kavramları

Temel parçacıkların aranması


CERN

 

HiperFizik***** Kuantum Fiziği

R Nave

Geri Dön










LEP

Dünyanın en büyük elektron sinkrotronu, CERN’deki Büyük Elektron-Pozitron Çarpıştırıcısı’dır (LEP). Yarıçapı 4 km kadardır. Elektron sinkrotronları için maksimum enerji, parçacık enerjisinin dördüncü kuvveti ile artan sinkrotron ışınımı nedeniyle oluşan kayıplar yüzünden sınırlıdır. Bu kayıplar yörünge yarıçapının karesi ile ters orantılı olduğundan, bu hızlandırıcılar mümkün olduğunca büyük yapılır.

CERN’in bir parçası olan LEP, Cenevre yakınlarında olan ve Fransa ile İsviçre sınırının üzerine denk düşen, çevresi 27 km’lik dairesel bir tünel işgal eder.

Kütle merkezi enerjisi, Z0 kütle enerjisine yani yaklaşık 100 GeV’e eşit olan elektron-pozitron çarpışmalarını incelemek için tasarlanmıştır.

Dizin

Parçacık kavramları

Temel parçacıkların aranması

Kaynak:
Rohlf
Ch. 16

 

HiperFizik***** Kuantum Fiziği

R Nave

Geri Dön





Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC)

Büyük Hadron Çarpıştırıcısı, CERN’in sıra dışı yüksek enerji tesisleri koleksiyonunun son üyesi olup, dünyanın en büyük ve en yüksek enerjili hızlandırıcısıdır. Cenevre yakınlarında olan ve Fransa ile İsviçre sınırının üzerine denk düşen, çevresi 27 km’lik dairesel bir tünel işgal eder; bu LEP’in bulunduğu tünelin aynısıdır. LHC’de başarılı parçacık demetleri 2008 yılında üretilmiş ve 2010 yılında her bir demet 3,5 TeV’e ulaşmıştır; bu hızlandırıcı için hedeflenen en yüksek enerji değerinin yarısıdır.

Şu anda LHC’deki çalışmalar, şu adların verildiği 6 deneye bölünmüş durumdadır: ATLAS, CMS, ALICE, LHCb, TOTEM ve LHCf.

LHC’nin şu anki başlıca çalışmalarında biri Higgs bozonu arayışıdır. Kasım 2011’de yapılan duyurularda, Higgs bozonu için enerji aralığının 114 ilâ 141 GeV aralığına daraltıldığı belirtilmiştir.

Şu anda, bir bölümü solda görülen LHCb yani “güzellik” algıcının bazı sonuçları heyecana neden olmuştur. D-mezonu ile anti-parçacığının bozunum oranları arasında %0,8’lik bir dengesizlik keşfedilmiştir.

Bu küçük bir fark olsa da, madde ile antimadde arasında yeni keşfedilen bir farktır ve evrenbilimin "antimadde problemi"nin çözümüne katkıda bulunabilir.

Kaynaklar:

CERN Ana sayfa

CERN Belge Sunucusu

Wiki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı

Dizin

Parçacık kavramları

Temel parçacıkların aranması

Kaynak:
Rohlf
Ch. 16


CERN

 

HiperFizik***** Kuantum Fiziği

R Nave

Geri Dön