26 yıldır uyuyan kara delik uyandı

Geçen hafta boyunca, ESA (European Space Agency)’ye ait Integral uydusu, maddeleri yıldız refakatçisinden alan bir kara delik tarafından yaratılan istisnai bir yüksek enerjili ışık infilakını gö..
Görsel Telif:

Geçen hafta boyunca, ESA (European Space Agency)’ye ait Integral uydusu, maddeleri yıldız refakatçisinden alan bir kara delik tarafından yaratılan istisnai bir yüksek enerjili ışık infilakını gözlemekteydi.

 X-ray ve gama ışınları, yıldız patlamaları, çevrelerindeki yiyip tüketen kara delikler veya şiddetli infilaklar gibi Evrendeki en ekstrem fenomenlerden birine işaret ediyordu.

Gece gökyüzünün huzurlu görüntüsüne karşın, yine kendi gözlerimizle parlaklıklarını bir kaç dakikada dramatik boyutlarda göz kırparcasına değiştiren ışık kaynaklarından, bunu yıllar hatta onyıllarca süren aralıklarla yapan kaynaklara kadar, uzayın dinamik bir ışık şovu olduğunu görüyoruz.

Haziran 15’te gökbilimciler uzun zamandır birbirleri ile ilişkileri bilinen X-ray ve gama ışınlarını V404 Cygni yapısında bir arada gözlemledi. Bu yapıda biri diğerinin yörüngesinde bulunan bir yıldız ve bir kara delik bulunuyor. Sistem, Samanyolu galaksimizin içinde, bizden 8.000 ışık yılı uzakta bulunuyor.

Böyle bir ikili sistemde, yıldızdan kara deliğe doğru hareket eden maddeler bir disk halinde bir araya gelerek burada yüksek sıcaklıklara ulaşır. Optik, ultraviyole (morötesi) ve X-ray dalgaboylarında ışınlar yayan maddeler daha sonra spiral bir yol izleyerek kara deliğin içine düşer.

 V404 Cygni‘deki yeniden canlanan aktivitelerin ilk işaretleri NASA’nın Swift uydusundaki Burst Alert Teleskobu ile tespit edildi. İlk işaret ani bir gama ışını patlaması olmuştu. Bu aktivite daha sonra X-ray teleskobu ile gözlenecek olan olayları tetiklemişti.

Bu ilk gözlemler, dünya üzerinde ve uydularda bulunan teleskoplarla gerçekleştirilecek kitlesel bir gözlem kampanyasını tetikledi. Buradaki amaç ise V404 Cygni’yi elektromanyetik spektrumun bir ucundan diğer ucuna tüm dalgaboylarında gözlemlemekti. Dünya çapındaki bu eforun bir parçası olarak ESA’ya ait olan Integral adlı gama-ışını gözlemevi 17 Haziran’da kara deliğin dışa doğru patlamasını (infilak etmesini) izlemeye başladı.

26-yillik-uykudan-uyanan-kara-delik-bilimfilicom

Görüntülerde ikili kara delik sistemi V404 Cygni’nin bulunduğu kısımlar görünüyor. Görüntüler ESA’nın Integral gama ışını gözlemevinde bulunan IBIS enstrümanı alındı. Sistem bizden 8.000 ışık yılı uzakta ve birbirinin yörüngesinde bulunan bir kara delik ve bir yıldızdan oluşuyor.   Sistemin yeniden hareketlenmesi, kara deliğin beslenme düzenindeki kısa süreli , yavaş yavaş etrafındaki diskte toplanan maddenin uyarıcı bir etki yaratacak noktaya gelerek yarattığı, değişime bağlanıyor. Soldaki görüntüde (infilaktan önce) V404 Cygni görünmüyor ancak bulunduğu nokta çarpı ile işaretlenmiş. Sağdaki görselde V404 Cygni alandaki en parlak kaynak olarak görülüyor. X-ray ile görüntülendiğinde gökyüzünün en parlak objelerinden ikisi olan Cygnus X-1 ve Cygnus X-3 kaynakları iki görüntüde de mevcut. Diğer mevcut kaynaklar ise yüksek enerjili cisimlerin çeşitliliğini ve varlığını göstermek üzere görüntülerde işaretlenmiş durumda.  Görsel : ESA/Integral/IBIS/ISDC

 

ESA’nın Integral projesinde görev alan gökbilimci Erik Kuulkers konuyla ilgili : ” Kaynağın şu anki davranışı; bir saatten kısa zaman aralıklarında tekrarlanan flaş patlamaları; olağan dışı, diğer kara delik sistemlerinde çok nadir gözlenen türden.” açıklamasını yaptı ve ekledi, ” tam bu anlarda, sistem X-ray ile gözlenen uzayın en parlak objesi haline geliyor öyle ki yüksek enerjili uzayın en parlak kaynaklarından biri olan Crab Nebula’dan 50 kat daha parlak görünüyor.”

V404 Cygni kara delik sistemi 1989 yılından beri bu kadar aktif ve parlak olmamıştı. O dönemde sistem, Mir uzay istasyonu üzerindeki yüksek enerjili cihazlar ve Japon X-ray uydusu Ginga ile gözlemlenmişti.

Kuulkers’e göre gözlenen bu olay, profesyonel bilim hayatında yalnızca bir kez karşılaşılabilecek kadar nadir gerçekleşen ve heyecan verici bir uzay fenomeni.

 

 


Kaynak : European Space Agency Official Website , Monster Black Hole Wakes Up After 26 Years, www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Integral/Monster_black_hole_wakes_up_after_26_years


 

Etiket
  • Projelerimizde bize destek olmak ister misiniz?
  • Dilediğiniz miktarda aylık veya tek seferlik bağış yapabilirsiniz.
  • Destek Ol
Yorum Yap (0 )

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.

Bunlar da ilginizi çekebilir

Bağış Yap, Destek Ol!
Projelerimizde bize destek olmak isterseniz,
Patreon üzerinden
bütçenizi zorlamayacak şekilde aylık veya tek seferlik bağışta bulunabilirsiniz.
E-Bülten Üyeliği
Duyurulardan e-posta ile
haberdar olmak istiyorum.
Reklam Reklam Ver
Arşiv